Liderlik və HR: Güclü komandaların qurulması
HR ekspert Anar Abasəliyev Liderxeber.az-a müsahibə verib. Həmin müsahibəni sizə təqdim edirik:
1. Anar bəy, müasir təşkilatlarda güclü komandanın formalaşdırılması nə dərəcədə vacibdir? Güclü komandanı digər kollektivlərdən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər hansılardır?
Güclü komanda sadəcə eyni müəssisədə çalışan peşəkar insanların bir araya gəlməsi deyil. Güclü komanda ortaq məqsədi, məsuliyyəti və nəticəyə çatmaq iradəsini bölüşən əməkdaşlardan formalaşır.
Mənim fikrimcə, belə komandaların əsasını üç mühüm prinsip təşkil edir: peşəkarlıq, qarşılıqlı etimad və məsuliyyət.
Bəzən müəssisələr işə qəbul prosesində namizədin yalnız bilik və təcrübəsinə üstünlük verirlər. Halbuki əməkdaşın komanda daxilində işləmək bacarığı, ünsiyyət mədəniyyəti, dəyişikliklərə uyğunlaşması və təşkilati dəyərlərə münasibəti də ən azı peşəkar bilikləri qədər əhəmiyyətlidir.
Güclü komandada hər kəs öz funksiyasını bilir, digər əməkdaşların fəaliyyətinə hörmətlə yanaşır və ümumi nəticəyə görə məsuliyyət daşıyır. Belə mühitdə fərdi uğurlar komandanın uğuruna çevrilir.
2. Liderin komandaya təsiri hansı səviyyədədir? Sizcə, yaxşı rəhbərlə əsl lider arasında əsas fərq nədir?
Rəhbər vəzifə səlahiyyətləri vasitəsilə idarə edə bilər, lider isə nüfuzu, davranışı və şəxsi nümunəsi ilə insanları arxasınca apara bilir.
Yaxşı rəhbər tapşırıq verir və icraya nəzarət edir. Əsl lider isə əməkdaşına tapşırığın məqsədini izah edir, onun potensialını üzə çıxarır, təşəbbüs göstərməsinə şərait yaradır və nəticəyə görə məsuliyyəti bölüşür.
Liderlik yalnız qərar qəbul etmək deyil, həm də düzgün insanları düzgün vəzifələrdə yerləşdirmək, komandanın inkişafına investisiya qoymaq və çətin situasiyalarda düzgün mövqe nümayiş etdirmək bacarığıdır.
Mən hesab edirəm ki, liderin ən böyük uğuru özündən asılı komanda deyil, onun iştirakı olmadan da effektiv fəaliyyət göstərə bilən sistem qurmasıdır.
3. HR bölməsinin güclü komandaların qurulmasında rolu nədən ibarətdir? HR bu prosesdə yalnız işə qəbul funksiyasını yerinə yetirirmi?
Xeyr. Müasir HR-ın funksiyası yalnız işə qəbul, əmək müqavilələrinin rəsmiləşdirilməsi və kadr sənədlərinin idarə olunması ilə məhdudlaşmır.
HR təşkilatın insan kapitalı strategiyasını formalaşdıran və biznes məqsədlərinin həyata keçirilməsinə dəstək verən strateji tərəfdaşdır.
Bu proses bir neçə istiqaməti əhatə edir: düzgün istedadların cəlb edilməsi, adaptasiya, təlim və inkişaf, performansın qiymətləndirilməsi, karyera planlaşdırılması, motivasiya, əməkdaş bağlılığı və istedadların saxlanılması.
Məsələn, bir müəssisədə satış göstəriciləri ardıcıl olaraq aşağı düşürsə, HR dərhal əlavə işçi axtarışına başlamamalıdır. İlk növbədə problemin səbəbi müəyyənləşdirilməlidir. Araşdırma nəticəsində məlum ola bilər ki, problem işçi sayında deyil, əməkdaşların məhsul biliklərinin zəifliyində, düzgün olmayan KPI sistemində və ya rəhbərlik yanaşmasındadır.
Bu halda HR müvafiq təlim proqramı, performans qiymətləndirmə mexanizmi və rəhbərlər üçün idarəetmə dəstəyi hazırlamalıdır.
Yəni peşəkar HR problemi yalnız qeydə almır, onun kök səbəbini müəyyən edir və biznes nəticəsinə təsir edən həll təklif edir.
4. Əməkdaşların motivasiyası güclü komandanın formalaşmasında nə qədər rol oynayır? Yüksək əməkhaqqı hər zaman motivasiya üçün kifayətdirmi?
Əməkhaqqı motivasiyanın mühüm elementidir, lakin yeganə elementi deyil. Əməkdaşın təşkilata bağlılığı yalnız aldığı məvaciblə ölçülmür.
İnsanlar çalışdıqları mühitdə ədalətli münasibət, rəhbərlik tərəfindən qiymətləndirilmə, inkişaf imkanları, şəffaf qərarlar və gördükləri işin əhəmiyyətini hiss etmək istəyirlər.
Motivasiyanı iki əsas istiqamətdə qiymətləndirmək olar: maddi və qeyri-maddi motivasiya.
Maddi motivasiyaya əməkhaqqı, bonuslar, mükafatlandırma və sosial təminatlar daxildir. Qeyri-maddi motivasiyaya isə təşəkkür, ictimai tanınma, karyera imkanları, çevik iş şəraiti, etimad və qərarvermə prosesində iştirak aiddir.
Əsas məsələ motivasiya sisteminin müəssisənin imkanlarına və əməkdaşların real ehtiyaclarına uyğun qurulmasıdır. Eyni motivasiya mexanizmi bütün işçilər üçün eyni nəticəni verməyə bilər.
5. Müəssisələrdə tez-tez rast gəlinən problemlərdən biri də bölmələr arasında koordinasiyanın zəif olmasıdır. Bu cür halların aradan qaldırılmasında lider hansı addımları atmalıdır?
Bölmələr arasında koordinasiyanın zəif olması əksər hallarda qeyri-müəyyən məsuliyyət bölgüsündən, məlumat mübadiləsinin düzgün qurulmamasından və vahid idarəetmə mexanizminin olmamasından qaynaqlanır.
Bu problemin həlli üçün ilk növbədə hər bir bölmənin funksiyaları, səlahiyyətləri və hesabatlılıq çərçivəsi müəyyən edilməlidir.
Məsələn, işə qəbul prosesini nəzərdən keçirək. Bölmə rəhbəri yeni əməkdaşa ehtiyac yarandığını bildirir, inzibati heyət namizəd axtarışına başlayır, lakin HR bölməsi prosesdən vaxtında məlumatlandırılmır. Nəticədə əməkdaş faktiki olaraq işə başlayır, amma sənədləşmə, əmək müqaviləsi və digər hüquqi prosedurlar gecikir.
Belə halların qarşısını almaq üçün vahid işə qəbul proseduru, yazılı təsdiq mexanizmi və məsul şəxslərin müəyyənləşdirilməsi vacibdir.
Liderin vəzifəsi yalnız yaranmış problemi həll etmək deyil, eyni problemin təkrar baş verməməsi üçün sistem qurmaqdır. Effektiv idarəetmə şəxslərdən asılılığı minimuma endirməli, proseslərin davamlılığını təmin etməlidir.
6. İşçilərin performansının qiymətləndirilməsi komandanın inkişafına necə təsir edir? Bu prosesdə hansı səhvlərdən qaçmaq lazımdır?
Performansın qiymətləndirilməsi əməkdaşın fəaliyyətinə nəzarət mexanizmi kimi deyil, onun inkişafını və təşkilatın nəticələrini yaxşılaşdıran idarəetmə aləti kimi qəbul edilməlidir.
Düzgün qurulmuş qiymətləndirmə sistemi əməkdaşın güclü tərəflərini, inkişaf ehtiyaclarını və nəticələrə təsir edən amilləri müəyyən etməyə imkan verir.
Burada KPI, OKR, kompetensiya qiymətləndirilməsi və müntəzəm geribildirim mexanizmlərindən istifadə oluna bilər.
Ən çox rast gəlinən səhvlərdən biri bütün əməkdaşlara eyni qiymətləndirmə meyarlarının tətbiq edilməsidir. Halbuki satış əməkdaşının, maliyyə mütəxəssisinin, insan resursları əməkdaşının və istehsalat işçisinin fəaliyyət nəticələri fərqli göstəricilərlə ölçülməlidir.
Digər mühüm məsələ qiymətləndirmənin subyektivlikdən uzaq olmasıdır. Rəhbərin şəxsi münasibəti deyil, əvvəlcədən müəyyən edilmiş ölçülə bilən nəticələr və davranış meyarları əsas götürülməlidir.
Mənim yanaşmama görə, performans qiymətləndirməsinin sonunda əməkdaş yalnız aldığı balı deyil, növbəti dövr ərzində hansı istiqamətdə inkişaf etməli olduğunu da bilməlidir.
7. Sonda, gələcəkdə güclü və rəqabətqabiliyyətli komandalar qurmaq istəyən rəhbərlərə və HR mütəxəssislərinə əsas tövsiyəniz nə olardı?
İlk növbədə, insan kapitalına xərc kimi deyil, təşkilatın uzunmüddətli inkişafını təmin edən strateji investisiya kimi yanaşmağı tövsiyə edərdim.
Rəhbərlər əməkdaşlarını yalnız tapşırıqları yerinə yetirən resurs kimi görməməli, onların potensialını, gözləntilərini və inkişaf imkanlarını nəzərə almalıdırlar.
HR mütəxəssisləri isə gündəlik əməliyyatların idarə olunması ilə yanaşı, analitik düşünməyi, biznes proseslərini anlamağı və qərarların təşkilata təsirini ölçməyi bacarmalıdırlar.
Unutmaq olmaz ki, güclü komanda təsadüfən formalaşmır. Bunun arxasında düzgün seçim, sistemli inkişaf, ədalətli idarəetmə, şəffaf kommunikasiya və güclü liderlik dayanır.
Mənim üçün uğurlu liderliyin əsas göstəricisi yalnız əldə olunan biznes nəticələri deyil, həmin nəticələrin arxasında dayanan insanların peşəkar və şəxsi inkişafıdır. Çünki davamlı uğur güclü sistemlər və həmin sistemləri inkişaf etdirən insanlarla mümkündür.
